Artykuł
ZARZĄD SUKCESYJNY PRZEDSIĘBIORSTWEM OSOBY FIZYCZNEJ

ZARZĄD SUKCESYJNY PRZEDSIĘBIORSTWEM OSOBY FIZYCZNEJ

05 listopada 2018 (19:00)

Dotychczas obowiązujące przepisy prawa poważnie utrudniały kontynuowanie działalności przedsiębiorstwa po śmierci osoby fizycznej (przedsiębiorcy), która była jego właścicielem. W praktyce prowadziło to do faktycznej likwidacji lub znacznego spadku wartości takiego przed-siębiorstwa. Powyższy problem w znacznej mierze niweczy ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej, która wejdzie w życie z dniem 25 listopada 2018 r. Zważywszy że jednoosobową formę prowadzenia działalności gospodarczej wybiera około 80 % polskich przedsiębiorców, ustawa ta ma niebagatelne znaczenie dla życia gospodarczego w Polsce.

Ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej reguluje zasady tymcza-sowego zarządzania przedsiębiorstwem po śmierci przedsiębiorcy, który we własnym imieniu wykonywał działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) oraz kontynuowania działalności gospodarczej wykony-wanej z wykorzystaniem tego przedsiębiorstwa.

Przede wszystkim przedsiębiorca będzie mógł powołać zarządcę sukcesyjnego na wypadek swojej śmierci. Powołanie nastąpi w ten sposób, że przedsiębiorca na piśmie wskaże określo-ną osobę do pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego albo zastrzeże, że z chwilą jego śmierci wskazany prokurent stanie się zarządcą sukcesyjnym. Osoba powołana na zarządcę sukce-syjnego musi pisemnie wyrazić na to zgodę i zostać wpisana do CEDIG jako zarządca sukce-syjny. Funkcję zarządcy sukcesyjnego w jednym czasie może pełnić tylko jedna osoba i to osoba fizyczna. Przedsiębiorca może jednak powołać dalszego zarządcę sukcesyjnego na wypadek, gdyby zarządca sukcesyjny powołany w pierwszej kolejności zrezygnował z pełnie-nia tej funkcji albo nie mógł jej pełnić z innych powodów (np. z powodu śmierci czy odwołania go przez przedsiębiorcę).

Jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony z chwilą śmierci przedsiębiorcy, po śmierci przedsiębiorcy zarządcę sukcesyjnego będzie mógł powołać:
1) małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku, lub
2) spadkobierca ustawowy przedsiębiorcy, który przyjął spadek, albo
3) spadkobierca testamentowy przedsiębiorcy, który przyjął spadek, albo zapisobierca windy-kacyjny, który przyjął zapis windykacyjny, jeżeli zgodnie z ogłoszonym testamentem przysługu-je mu udział w przedsiębiorstwie w spadku.
Uprawnienie do powołania zarządcy sukcesyjnego wygaśnie z upływem dwóch miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy. Powołanie zarządcy sukcesyjnego po śmierci przedsiębiorcy bę-dzie wymagało zachowania formy aktu notarialnego.

Ustawa przewiduje możliwość podejmowania czynności zachowawczych w okresie od chwili śmierci przedsiębiorcy do dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego, a jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony - do dnia wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjne-go. Czynności zachowawcze to czynności konieczne do zachowania majątku lub możliwości prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku, a mogą one polegać również na zaspokajaniu wy-magalnych roszczeń lub przyjmowaniu należności, które wynikają z zobowiązań przedsiębior-cy związanych z wykonywaniem działalności gospodarczej, powstałych przed jego śmiercią, a także zbywaniu rzeczowych aktywów obrotowych w rozumieniu ustawy o rachunkowości. Czynności zachowawcze będzie mógł dokonywać:
1) małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku, lub
2) spadkobierca ustawowy przedsiębiorcy, albo
3) spadkobierca testamentowy przedsiębiorcy albo zapisobierca windykacyjny, któremu zgod-nie z ogłoszonym testamentem przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku.

Głównym zadaniem zarządcy sukcesyjnego ma być dokonywanie czynności zwykłego zarządu w sprawach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku. Dokonanie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu będzie możliwe za zgodą wszystkich właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, a w przypadku braku takiej zgody - za zezwoleniem sądu. Działa-nia zarządcy sukcesyjnego będą wykonywane przez niego w imieniu własnym, ale na rachu-nek właścicieli (spadkobierców) przedsiębiorstwa w spadku. Zarządca sukcesyjny będzie mógł pozywać i być pozywany w sprawach wynikających z wykonywanej przez przedsiębiorcę dzia-łalności gospodarczej lub prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku oraz brać udział w postę-powaniach administracyjnych, podatkowych i sądowoadministracyjnych w tych sprawach.

Co do zasady zarządca sukcesyjny nie poniesie odpowiedzialności za zobowiązania zacią-gnięte na rachunek właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, natomiast ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną na skutek nienależytego wykonywania swoich obowiązków.

Wejście w życie w/w ustawy i ustanowienie instytucji zarządu sukcesyjnego pociąga za sobą konsekwencje w postaci zmiany kilkudziesięciu ustaw, w tym Kodeksu pracy i ustaw podatko-wych. Mają one jednak uzasadnienie w problematyce samej ustawy, która sprowadza się do zapobieżenia przedwczesnemu przerwaniu bytu przedsiębiorstwa wskutek śmierci przedsię-biorcy.

Marek Górecki
adwokat i doradca podatkowy